ايجاز ، اطناب ، مساوات

مساوات : لفظ و معنی با هم برابر و مساويند . مَنْ حفر بئراً لِأخيهِ وَقَعَ فيهِ .

ايجاز : لفظ کوتاه است و معنی زياد . 1ـ ايجاز به حذف : مَن أنتَ ؟  عليٌّ  2ـ ايجاز قصر : خود لفظ کوتاه است . وَ لَکم فی القصاص حياةٌ .

*اگر کوتاهی لفظ بيش از حد مطلوب باشد ، و شنونده را با مشکل مواجه سازد ، ايجاز مُخل می نامند. .اطناب: با الفاظ زياد معنی کمی ارائه می شود . اگر با اطناب کلام مفيدتر شود ، از بلاغت برخوردار است .  اما اگر هيچ فايده ای  نداشته باشد ، اطناب مُمِل است .

الف ) تطويل : يعنی آوردن چند کلمه که يکی از آنها کافی است . و حذف هر کدام فرقی نداشته باشد .    الفی قولَها کذباً و ميناً .

ب ) حشو : همان تطويل است اما در اينجا مشخص است کدام لفظ زائد است و نيازی به ذکر آن نيست . وَ  اعلم اليوم و الأمس قبلَهُ .

انواع اطناب:

1ـ ذکر خاص بعد از عام :  حافظوا علی الصلوات  و  الصلوة الوسطی .

2ـ ذکر عام بعد از خاص :  رَبّ اغفر لی و لوالدی و لِمَن وجب حقّهُ علیّ و ...

3ـ ايضاح بعد از ايهام:

        يا أيّها الذين آمنوا هل اَدُلُکم علی تجارةٍ تُنجيکم من عذابٍ أليمٍ .  تؤمنون بالله و رسولِهِ و ...

5ـ ايغال : کلام را با جمله يا شبه جمله ای پيان می دهند که متضمن مبالغه در محتوا است . ...

و الله يُرزق مَن يشاء بغير حسابِ .

5 ـ تکرار :   کلّا سوف تعلمون ثم كلا سوف تعلمون .

6ـ تذييل : تعقيب جمله با جمله ای ديگر برای تأکيد محتوای جمله اول .                

              قُل جاء الحق و زهق الباطل إنّ الباطلَ کان زهوقاً .

7ـ احتراس يا تکميل : در کلام که توهم خلاف مقصود باشد ، در وسط يا آخر جمله چيزی می آورند که اين توهم را از بين ببرد .

  و سقی ديارک غير مُفسدها           صوب الربيع و ديمةٌ  تَهمی   ( باران بدون رعد که سيلان می کند )

8ـ تتميم : برای زيبايی و ظرافت معنی است نه رفع توهم خلاف مقصود .

                      و يُطعمون الطّعام علی حبّهِ مسکيناً و يتيماً و اسيراً .

9ـ اعتراض : در اثنای کلام می آيد برای توضيح دادن . و يجعلون لِلّهِ سبحانهُ البناتَ و لَهم ما يشتهون .

 

منابع و مآخذ:

1-     تفتازاني، سعدالدين، مختصر المعاني، انتشارات سيد الشهدا، قم، 1409، ( ه.ق )

2-     تفتازاني، سعد الدين، المطول

3-     هاشمي، سيد أحمد، جواهر البلاغة، انتشارات واريان.

4-     بلاغة الواضحة

5-     رجائي، محمد خليل، معالم البلاغة، انتشارات شهيد بهشتي.

6-     جرجاني، عبد القاهر، اسرار البلاغة، ترجمه جليل تجليل، انتشارات دانشگاه تهران، 1361

7-     نصيريان، يد الله، علوم بلاغت، انتشارات دانشگاه پيام نور.